A2 Seviye

Almancada Dönüşlü Fiiller

Almancada Dönüşlü Fiiller, fiili yapanla (özne), fiilden etki gören, yani yapılan (nesne) aynıdır (tek bir kişi veya eşyadır). Yani özne ile nesne tek bir noktada toplanmıştır. İşi yapanla işten etkilenen aynı kişi olmuştur. Diğer fiillerde ise, yapan ile yapılan ayrı ayrıdır. Bu tip fiiller Almancada da az olduğu kadar Türkçede de az rastlanır. Onun için anlaşılması biraz güçtür.

Almancada Dönüşlü Fiiller: Die Reflexive Verben

Dönüşlü fiil, “dönüşlü zamir” adı verilen sich kelimesi ve bir de asıl fiilden meydana gelir. Dönüşlü zamir sich ve asıl fiil ayrı ayrı yazılırlar. Dönüşlü fiiller sözlüklerde genellikle sich ile birlikte gösterilirler. Yani, sözlüğü açıp bir fiil baktığınızda eğer sich bulunuyorsa bu bir fiil dönüşlü bir fiildir diyebiliriz. Aşağıdaki tabloda dönüşlü fiillerden yaygın kullanılanlar listelenmiştir.

sich freuensevinmek
sich waschenyıkanmak
sich ärgernsinirlenmek
sich wundernşaşırmak
sich setzen(bir yere) oturmak
sich stellen(gidip) durmak
sich legen(bir yere) yatmak
Die Reflexive Verben – Dönüşlü Fiiller

“Dönüşlü” kelimesinden de anlaşılacağı gibi bu çeşit fiillerde yapılan iş, işi yapanla ilgilidir ve işi yapana dönüştürülebilir. Örneğin, “Ben yıkanıyorum.” derken yıkanan kendimdir ve yıkanma işi de kendimle ilgilidir. Ama buna karşılık “Ben bulaşıkları yıkıyorum.” derken yıkanan bulaşıklardır ve yıkanma işi bulaşıklarla ilgilidir. Bu yüzden “yıkamak” dönüşlü bir fiil değildir diyebiliriz.

Almancada Dönüşlü Fiillerin Çekimleri

Dönüşlü fiiller de diğer fiiller gibi çekimlenirler ve çekimlenirken diğer fiillerden farklı bir durum göstermezler. Dönüşlü fiillerde değişik olan sadece dönüşlü zamirdir. Bu da şahıslara göre değişir, yani çekimlenir.

Dönüşlü fiillerle esas bilinmesi gereken ise yalnızca i-halinde ve e-halinde kullanılabilmeleridir. Şahıs zamirlerini anlattığımız bölümde dönüşlü zamirlere değinmiştik. Aşağıdaki tabloda şahıs zamirlerinin ismin -i ve -e halindeki hallerine benzerlikleriyle olan durum gösterilmiştir.

Almancada Dönüşlü Fiiller

Almancada sich dönüşlü zamiri ile gösterilen fiiller ya dönüşlü (reflexiv) ya da işteş (reziprok) fiillerdir. Havada kalmaması adına biraz detaylandıralım. Bilindiği üzere bir işin birden fazla kişi tarafından karşılıklı veya toplu olarak yapıldığını gösteren fiillere işteş fiiller (örneğin; sich treffen: buluşmak) denir. Görüldüğü üzere Türkçede dönüşlülüğü ayrı bir kelime (kendimi, kendini…) ile ifade etmek yerine fiillere gelen -n(-ın, -in, -il, -ul, -ül) ve -ş(-ış, -iş, -iş, -uş, -üş) gibi ekledir. Örneğin; öp-üş-mek, soy-un-mak, gör-ün-mek, çek-il-mek, büz-ül-mek, gül-üş-mek

Aşağıdaki tabloda sich freuen (sevinmek) fiili örnek olarak çekmlenmiştir;

Sich freuenSevinmek
ich freue mich
seviniyorum
du freust dich
seviniyorsun
er freut sich
seviniyor
sie freut sich
seviniyor
es freut sich
seviniyor
wir freuen uns
seviniyoruz
ihr freut euch
seviniyorsunuz
sie freuen sich
seviniyorlar
Sie freuen sich
seviniyorsunuz
Die Reflexive Verben – Dönüşlü Fiiller

Cümlenin öznesi bir şahıs zamiri değil de tekil bir isim olursa asıl fiilin üçüncü şahısla kullanılan şekli, dönüşlü zamirlerin de yine üçüncü şahısla kullanılan şekli, yani sich cümlede yer alır. özne çoğul bir isim ise asıl fiil hiç değiştirilmeden, mastar halinde kullanılır, dönüşlü zamirlerden de yine sich cümlede kullanılır.

İ-Halinde Dönüşlü Zamirler

Personalpronomen Reflexivpronomen 
ichbenmichkendimi
dusendichkendini
er/sie/esosichkendisini
wirbizunskendimizi
ihrsizlereuchkendilerinizi
sieonlarsichkendilerini
Siesizsichkendinizi

Aşağıdaki örnekleri inceleyiniz. Gördüğümüz gibi dönüşlü zamir eylemi yapan kişiye bağlıdır.

Ich wasche mich
Ben (kendimi yıkarım) yıkanırım.
Du wäscht dich
Sen (kendin) yıkanırsın.
Er wäscht sich
O (kendi) yıkanır.

 Kısaca ismin i-halindeki dönüşlü zamirleri özetlemek gerekirse;

  • Dönüşlü eylemler çeviride kullanılmasa da birinin kendine yaptığı eylemleri ifade eder.
  • Dönüşlü fiiller haliyle dönüşlü zamirleri kullanır.
  • Dönüşlü zamirler eylemi yapan kişi ile uygun olmak zorundadır.
  • Dönüşlü zamirler çekimi yapılan fiilden hemen sonra gelir.

Sözlükte dönüşlü fiiller sich ile beraber bulunur ama cümle içerisinde eylemi yapan kişi veya şeye göre sich ilgili şahıs zamirinin dönüşlü zamirini alır. İlgili fiilleri birebir çevirisini görecek şekilde bulamayacaksınız ama siz ne olduğunu anlamalısınız. Aşağıdaki tabloda yaygın kullanılan dönüşlü fiiller üzerinden bu durum gösterilmiştir;

sich anziehen 
giyinmek
Birebir çevirisi
kendini giydirmek
sich rasieren 
tıraş olmak
Birebir çevirisi
kendini tıraş etmek
sich beeilen 
acele etmek
Birebir çevirisi
kendini acele ettirmek
sich konzentrieren 
odaklanmak
Birebir çevirisi
kendini odaklamak

E-Halinde Dönüşlü Zamirler

Dönüşlü zamirler illa da dönüşlü fiillerle kullanılacak değil. Bir cümlede, dönüşlü zamirler dolaylı veya dolaysız nesne olarak da kullanılabilir. Dolaysız nesne olduklarında yukarıda anlattığımız gibi belirtme (ismin i-hali) durumundadırlar.

Ancak sich dönüşlü zamirinden sonra bir nesne (Akkusativobjekt) geldiğinde yönelme durumunda (ismin e-halindeki sözcük) kullanılırlar. Aşağıdaki tabloyu inceleyiniz.

Personalpronomen Reflexivpronomen 
ichbenmirkendime
dusendirkendine
er/sie/esosichkendisine
wirbizunskendimize
ihrsizlereuchkendilerinize
sieonlarsichkendilerine
Siesizsichkendinize

Yukarıdaki tabloda da görüleceği üzere birinci ve ikinci tekil şahıs zamiri olan “Ich” ve “du” dışında dönüşlü zamirler her iki durumda da aynıdır. Bir dönüşlü zamiri her iki hal durumunda da görmek için örnekleri inceleyiniz;

Belirtme durumu:Ich wasche mich
Ben (kendim) yıkanırım.
Yönelme durumu:  Ich wasche mir die Haare.
Ben saçımı (kendim) yıkarım.

Türkçe çevirilerde birebir bir çeviri olmaması kafa karışıklığı yarabilir. E-halindeyken ekstra bir nesne geldiğini tüyo yapabilirsiniz.

sich waschen: yıkanmak —> sich die Hände waschen: ellerini yıkamak

Aşağıdaki tabloda ismin hem -i hal hem de -e hali kullanımlarına örnek verilmiştir;

Ich raisere mich.
Tıraş oluyorum.
Ich rasiere mir den Bart.
Sakalımı tıraş ediyorum.
Du raiserst dich.
Tıraş oluyorum.
Du rasierst dir den Bart.
Sakalımı tıraş ediyorum.

Önemli bir not vermek istiyorum: Dolaylı nesne eylemin sonucundan “etkilenen” şeydir. Bir dolaylı nesne olarak, yönelme durumundaki bir dönüşlü zamirin eylemi yapan şey ile uyumlu olması gerekmez. İlgili zamir sadece eylemin alıcısını gösterir. Aşağıdaki örneği inceleyin.

Ich putze dir die Zähne. 
Ben dişlerini fırçalıyorum.
Der rasiert mir den Bart.
Berber sakalımı tıraş ediyor.

 Kısaca genel bir özetleme yapmak gerekirse;

  • Dönüşlü zamirler cümlenin dolaylı ya da dolaysız nesnesidir.
  • Bir dönüşlü zamir cümlenin dolaylı nesnesi olduğunda yönelme yani e-alindedir.
  • Yönelme durumundaki dönüşlü zamir bize bir eylemin alıcısını gösterir.

Almancada Dönüşlü Fiiller ve Örnek Cümleler

Ich setze mich auf den Stuhl.
Sandalyeye oturuyorum.
Sie wundern sich sehr.
Çok şaşırıyorsunuz.
Sie ärgern sich.
Kızıyorlar.
Du freust dich
Seviniyorsun
Karoline wäscht sich jeden Tag.
Karoline hergün yıkanır.
Der Lehrer sitzt neben dem Schrank.
Öğretmen dolabın yanında oturuyor
Örnekler

Dönüşlü Fiillerde Emir Hali

Bunlar emir haline getirilirken asıl fiil, diğer fiillerde olduğu gibi emir şekillerine girer, dönüşlü zamir de şahıslara göre değişir.

Sich freuenSevinmek
duFreue dich!Sevin!
ihrFreut euch!Sevinin!
SieFreut Sie sich!Sevininiz!
Sich freuen – Emir Hali
Sich setzenOturmak
duSetze dich!Otur!
ihrSetzt euch!Oturun!
SieSetzen Sie sich!Oturunuz!
Sich setzen- Emir Hali

Olumsuz emir yukarıdaki şekillerin sonuna bir nicht ekleyerek yapılır.

Sich freuenSevinmek
duFreue dich nicht!Sevinme!
ihrFreut euch nicht!Sevinmeyin!
SieFreut Sie sich nicht!Sevinmeyiniz!
Sich freuen – Olumsuz Emir Hali

Dönüşlü Fiillerle Soru Yapmak

İçinde dönüşlü bir fiil bulunan bir cümle bu dönüşlü fiili başa getirmek suretiyle soru haline konur. Bu tip sorular dönüşlü zamirin yeri bakımından iki türlü olur;

1- Cümlenin öznesi bir şahıs zamiri ise, cümle soru yapılınca başa gelen fiilden sonra özne olan bu şahıs zamiri ve bundan sonra da dönüşlü zamir gelir. Eğer soru kelimesi kullanılıyorsa en başa o konur.

Ich wasche mich jeden Morgen.
Her sabah yıkanıyorum.
Wasche ich mich jeden Morgen?
Her sabah yıkanıyor muyum?
Er setzt sich auf den Stuhl.
Sandalyeye oturuyor.
Setzt er sich auf dien Stuhl?
Sandalyeye oturuyor mu?
Warum freut er sich sehr?
O niçin çok seviniyor?
Dönüşlü Fiillerle Soru Yapmak

2-Cümlenin öznesi bir şahıs zamiri değil de herhangi bir tekil veya çoğul isimse soru cümlesinde kelimelerin dizilişi farklıdır. Gene önce asıl fiil gelir, ama bundan sonra özne olan isim değil de cümledeki dönüşlü zamir yer alır, özne olan isim bu dönüşlü zamirden sonra gelir. Eğer soru kelimesi kullanılıyorsa en başa o konur.

Der Vater setzt sich auf das Sofa.
Baba kanapenin üstüne oturuyor.
Setzt sich der Vater auf das Sofa?
Baba kanapenin üstüne oturuyor mu?
Mein Bruder wäscht sich heute nicht.
Erkek kardeşim bugün yıkanmıyor.
Wäscht sich mein Bruder heute nicht?
Erkek kardeşim bugün yıkanmıyor mu?
Warum stellen sich die Kinder vor die Tür?
Çocuklar niçin kapının önüne gidip duruyorlar?
Dönüşlü Fiillerle Soru Yapmak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu