Evet, Almancada “ismin -de hali” olarak ayrı bir hal konusu yok ama bu anlamı birtakım edatları kullanarak sağlayabiliyoruz. Bu yapı ile “Okuldayım.” ya da “Berlin’de yaşıyorum.” şeklinde bir cümleyi Almancada nasıl kurabileceğinizi öğreneceksiniz. Pat diye konuya gireyim o zaman: Almancada cümleye Türkçede kullandığımız bulunma halini kazandırmak için “in” veya “an” edatlarını kullanırız. Bulunma hali olacağı için haliyle ardından gelen isim “Dativ” halde çekimlenir.

İlk olarak “in” edatı ile bulunma halinin nasıl sağlandığını açıklayalım. “In” edatı, yer bildirirken genellikle bir şeyin içinde bulunduğunu, kapsama alanının içinde olduğunu veya bir yerdeki bir bölgeyi ifade etmek için kullanılır. Haliyle içinde bulunduğumuz mekanlar, kapalı alanlar ve büyük yapılar için “in” edatını kullanırız.

🇩🇪 Ich bin in Berlin.
🇹🇷 Berlin’deyim. (Şehir gibi büyük bölgelerde de “in” kullanılır.)
🇩🇪 Ich bin in der Schule.
🇹🇷 Okuldayım. (Okul, bir kapalı alan olduğu için “in” kullanılır.)
🇩🇪 Wir leben in Deutschland.
🇹🇷 Almanya’da yaşıyoruz. (Ülke gibi büyük bölgelerde de “in” kullanılır.)
🇩🇪 Die Kinder spielen in dem Garten.
🇹🇷 Çocuklar bahçede oynuyor. (Bahçe kapalı bir alan olmasa da bir mekan olarak kabul edilir.)

Sıra geldi “an” edatı ile bulunma halini nasıl sağladığımıza… “An” edatı; bir şeyin yanında, dibinde, temas ettiği veya bir noktada bulunduğunu ifade etmek için kullanılır. Yani “-de/-da” bulunma halini “civarında” anlamıyla anlatır. Bu edat sayesinde aslında bir yere göre konumumuzun tam olarak nerede olduğunu bildiriyoruz.

🇩🇪 Ich stehe an der Tür.
🇹🇷 Kapının önündeyim. (Kapının yanında durmayı ifade eder.)
🇩🇪 Die Lampe hängt an der Wand.
🇹🇷 Lamba duvarda asılı. (Lambanın duvara temas ettiği noktayı ifade eder.)
🇩🇪 Wir sitzen am Tisch.
🇹🇷 Masada oturuyoruz. (Burada “masada” ifadesi, masanın çevresinde oturduğumuzu belirtir.)
🇩🇪 Der Hund liegt an der Tür.
🇹🇷 Köpek kapının önünde yatıyor.
🇩🇪 Wir treffen uns am Bahnhof.
🇹🇷 Garın önünde buluşuyoruz.

Almancada Bulunma Hali yazısı ilk önce Evde Almanca üzerinde ortaya çıktı.

Evet, Almancada “ismin -den hali” olarak ayrı bir hal konusu yok ama bu anlamı sağlayabileceğimiz yapılar mevcut. Bu yapıları tek bir yazıda anlatmak istiyorum. Atıyorum “Bir arkadaşımdan duymuştum. Ankara’dan döneli epey zaman oldu.” şeklinde bir cümleyi Almancada nasıl kurabileceğinizi öğreneceksiniz. Pat diye konuya gireyim o zaman: Almancada cümlelerinize bu tür anlamlar kazandırmak için “aus” veya “von” edatları kullanılır ve ardlarından “Dativ” hali gelir.

“Aus” edatı ile bir şeyin içinden veya bir yerden çıktığını ifade ederiz. Ayrılma hali diye tanımlayacağımız şey de budur zaten. Genellikle kapalı bir mekandan çıkışı ifade etmek için kullanılır.

🇩🇪 Die Katze springt aus dem Fenster.
🇹🇷 Kedi pencereden atlıyor.
🇩🇪 Ich gehe aus dem Haus.
🇹🇷 Evden çıkıyorum.
🇩🇪 Ich komme aus dem Haus.
🇹🇷 Evden geliyorum.
🇩🇪 Er nimmt den Apfel aus der Tasche.
🇹🇷 Elmayı çantadan alıyor.
🇩🇪 Sie geht aus dem Zimmer.
🇹🇷 Odadan çıkıyor.
🇩🇪 Wir fahren aus der Stadt.
🇹🇷 Şehirden ayrılıyoruz.
🇩🇪 Es ist schon lange her, dass ich aus Ankara zurückgekommen bin.
🇹🇷 Ankara’dan döneli uzun zaman oldu.

Buna karşılık “von” edatı ise bir şeyin kaynağını veya başlangıç noktasını ifade etmek için kullanılır yine ardından “Dativ” gelir. Ayrıca, bir kişiden veya genellikle bir yerden ayrılmayı belirtmek için de kullanılır. Hani: “Abimgilden geliyorum.” gibi cümleler söyleriz ya! Hah işte, ondan.

🇩🇪 Ich komme von meinem Bruder.
🇹🇷 Abimden geliyorum.
🇩🇪 Er hat das Buch von seiner Freundin bekommen.
🇹🇷 Kitabı kız arkadaşından aldı.
🇩🇪 Wir sind gerade von der Schule gekommen.
🇹🇷 Okuldan yeni geldik.
🇩🇪 Wir sind gerade von der Arbeit zurückgekommen.
🇹🇷 İşten yeni geldik.
🇩🇪 Sie hat die Nachricht von ihrer Mutter gehört.
🇹🇷 Haberi annesinden duydu.
🇩🇪 Der Brief ist von meiner Mutter.
🇹🇷 Mektup annemden geliyor.

Özetle, “Almancada ayrılma hali” yok çünkü bu anlamı edatlarla pekala sağlayabiliyoruz, diyerek dersi bitireyim.

Almancada Ayrılma Hali yazısı ilk önce Evde Almanca üzerinde ortaya çıktı.

N-Deklination

Almancada sonu “-e, -ent, -ant, -ist, -oge, -at” şeklinde biten eril isimler (örneğin; der Kollege, der Biologe, der Demokrat, der Student, der Demonstrant, der Sozialist), ismin yalı hali dışında (Akkusativ, Dativ, Genitiv) bir hal çekimine maruz kaldıklarında tekil hallerinde fazladan bir “-(e)n” çekim eki alır. İşte bu çekim ekine konumuz olan “N-deklination” adı verilir. Bundan dolayı böylesi isimlere “zayıf çekimli eril isimler” diyoruz.

Bu gruptaki isimler, çoğul formlarında da “-(e)n” eki alır. Bu nedenle, Almanca öğrenirken yeni bir kelimeyi artikeli ve çoğulda aldığı eklerle birlikte öğrenmek oldukça önemlidir. Örneğin, okuma çalışması yaparken “Student” kelimesine rastladığımızı düşünelim. “Student” kelimesi, N-Deklination grubuna ait bir isimdir ve bu yüzden hem tekil hem de çoğul halinde “-en” eki alır. Bu tür istisnaları yolun başında öğrenmek, ilerisi için oluşsacak kafa karışıklıklarınızı bir nebze olsun önleyecektir. Örneğimiz üzerinde devam edilim ve Almancada “N-deklination” nasıl yapılıyormuş iyice öğrenelim.

Normalde eril bir isim çoğul olurken -(e)n çekim ekini almaz. Eğer almışsa bunun zayıf çekimli bir isim olabileceğini farz edebilirsiniz. Kelimemizi öğrendiğimize göre çekiminden iyice emin olmak için karşılaştırmalı çekim tablosuna bakalım:

Bu bilgi ışığında diyebiliriz ki, “Student” kelimesi “N-Deklination”a tabidir ama “Arzt kelimesi güçlü çekimlenmiştir. Dolayısıyla “Arzt” kelimesinde “N-Deklination” görülmez. Bu kelimeler sayıca çok az olduğu için yaygın kullanılanları derledim. Bunları ezberlersiniz kafanız rahat eder:

🇩🇪 In der Schule gibt es einen Biologen.
🇹🇷 Okulda bir biyolog var.
🇩🇪 Ich habe dem Präsidenten einen Brief geschrieben.
🇹🇷 Başkana bir mektup yazdım.
🇩🇪 Kannst du Herrn Müller bitte ein Glas Wasser bringen?
🇹🇷 Bay Müller’e bir bardak su getirebilir misin lütfen?
🇩🇪 Thomas kaufte ein Geschenk für seinen Kollegen.
🇹🇷 Thomas meslektaşı için bir hediye aldı.
🇩🇪 Im Urlaub habe ich einen Studenten kennengelernt.
🇹🇷 Tatildeyken bir öğrenciyle tanıştım.
🇩🇪 Haben Sie den Löwen gesehen?
🇹🇷 Aslanı gördün mü?

Almancada “N-Deklination” Konu Anlatımı yazısı ilk önce Evde Almanca üzerinde ortaya çıktı.

İki önceki dersimizde sıfatların güçlü (starke), zayıf (schwache) ve karışık (gemischte ) olmak üzere üç farklı şekilde çekimlendiğini ve neden böyle adlandırıldığını (muhakkak o konuyu çalışın) anlatmıştık.

“Dativ”de Güçlü Çekim

Sıfatımız, önüne geldiği ismin önünde eğer herhangi bir artikel (der, die, das, ein, eine, kein, keine) veya sahiplik zamiri (mein, dein, sein, vb.) bulunmadığında güçlü bir şekilde çekimlenir. Bu şekilde isimlerle birlikte kullanılan sıfatlarda, sıfatların sonuna aşağıdaki tabloda koyu olarak gösterilen çekim ekleri getirilir.

Yukarıdaki tablolardan da anlaşılacağı üzere ismin “-e” halindeki sıfatın sahip olduğu çekim ekleri ismin “-e” halindeki (Dativ) artikel çekimleriyle benzerlik göstermektedir. Bu durumu ipucu olarak kullanabilirsiniz. Bakınız:

• Eril isimleri tanımlayan sıfatlar için “-em” (der ➡️ dem)
• Dişil isimleri tanımlayan sıfatlar için “-er” (die➡️ der)
• Nötr isimleri tanımlayan sıfatlar için “-em” (das➡️ dem)
• Çoğul isimleri tanımlayan sıfatlar için “-en” (die ➡️ den)

🇩🇪 Ich helfe mit großem Vergnügen.
🇹🇷 Büyük bir zevkle yardım ediyorum.
🇩🇪 Er antwortet mit großer Geduld.
🇹🇷 Büyük bir sabırla yanıt veriyor.
🇩🇪 Ich arbeite mit großem Interesse.
🇹🇷 Büyük bir ilgiyle çalışıyorum.
🇩🇪 Wir sprechen mit großen Hoffnungen.
🇹🇷 Büyük umutlarla konuşuyoruz

“Dativ”de Zayıf Çekim

Bu çekim, belirli bir artikel (der, die, das) veya başka bir belirleyici (dieser, jener vb.) ile birlikte kullanıldığında uygulanır. Neden mi? Çünkü artikel varsa, sıfat ona uyum sağlar ve ona göre çekimlenir. Aşağıdaki tabloda, sıfatın önüne geldiği ismin belirli artikeline göre aldığı eklere göre gösterilmiştir. Bu ekler pekala başka bir belirleyici (dieser, jener vb.) ile birlikte kullanıldığında da uygulanır:

Yukarıdaki tablolardan da anlaşılacağı üzere ismin -e halindeki sıfatın sahip olduğu çekim ekleri bütün cinsiyetlerde ve hatta çoğulda aynıdır (-en).

🇩🇪 Thomas gab dem alten Vater einen Gürtel. (der Vater)
🇹🇷 Thomas yaşlı babaya bir kemer verdi.
🇩🇪 Thomas gab der schönen Freundin eine Blume. (die Freundin)
🇹🇷 Thomas güzel kız arkadaşına bir çiçek verdi.
🇩🇪 Thomas gab dem kleinen Kind einen Ball. (das Kind)
🇹🇷 Thomas küçük çocuğa bir top verdi.
🇩🇪 Thomas las den jüngeren Brüdern ein Buch vor. (der Bruder, n)
🇹🇷 Thomas küçük kardeşlere bir kitap okudu.

“Dativ”de Karışık Çekim

Bu çekimde sıfatımızın önünde bulunan isimde belirsiz artikel (ein, eine, kein, keine) ya da sahiplik zamiri (mein, dein, sein, …) bulunur. Böylesi durumlarda karışık çekim uygulanır.

❗ Belirsiz artikel (ein-eine) çoğul halde kullanılmaz.

Yukarıdaki tablolardan da anlaşılacağı üzere “Dativ” formatta sıfatın sahip olduğu çekim ekleri bütün çekimlerde “-en“ şeklindedir.

🇩🇪 Thomas fährt mit einem neuen Bus zur Arbeit. (der Bus)
🇹🇷 Thomas işe yeni bir otobüsle gidiyor.
🇩🇪 Thomas fährt mit einer alten Fähre zur Arbeit. (die Fähre)
🇹🇷 Thomas işe eski bir feribotla gidiyor.
🇩🇪 Thomas fährt mit einem roten Auto zur Arbeit. (das Auto)
🇹🇷 Thomas işe kırmızı bir arabayla gidiyor.

❗ Tekrardan belirteyim, eğer isim iyelik sıfatı (mein, dein …) ile kullanılmışsa sıfatımız yine karışık çekimlenir.

🇩🇪 Thomas gibt seiner schönen Freundin eine Blume.
🇹🇷 Thomas güzel kız arkadaşına bir çiçek veriyor.
🇩🇪 Anna wohnt bei ihrem kleinen Bruder.
🇹🇷 Anna küçük kardeşiyle birlikte yaşıyor.

Kısaca sıfatların yalın halde, -i halinde ve -e halinde aldıkları ekleri özetlersek:

“Dativ”de Sıfat Çekimleri yazısı ilk önce Evde Almanca üzerinde ortaya çıktı.

Bir önceki dersimizde sıfatların “güçlü” (starke), “zayıf” (schwache) ve “karışık” (gemischte ) olmak üzere üç farklı şekilde çekimlendiğini ve neden böyle adlandırıldığını (muhakkak o konuyu çalışın) anlatmıştık. Adlandırmanın neden olduğunu anlayınca bu çetrefilli konu bir nebze olsun kolaylaşacaktır.

“Akkusativ”de Güçlü Çekim

Sıfatımız, önüne geldiği ismin önünde eğer herhangi bir artikel (der, die, das, ein, eine, kein, keine) veya sahiplik zamiri (mein, dein, sein, vb.) bulunmadığında güçlü bir şekilde çekimlenir. Tabiri caizse çekimleyen kendi olur da ondan güçlü demişlerdir. Güçlü çekim olan sıfatlarda, sıfatların sonuna aşağıdaki tabloda koyu olarak gösterilen çekim ekleri getirilir.

Yukarıdaki tablolardan da anlaşılacağı üzere ismin -i halindeki sıfatın sahip olduğu çekim ekleri “der” artikeli dışında yalın halindeki çekimle aynıdır. Yani ismin artikelini biliyorsanız önüne gelen ismin nasıl çekimleneceğini de bilebilirsiniz.

• Eril isimleri tanımlayan sıfatlar için güçlü çekim “-en” (den)
• Dişil isimleri tanımlayan sıfatlar için güçlü çekim “-e” (die)
• Nötr isimleri tanımlayan sıfatlar için güçlü çekim “-es” (das)
• Çoğul isimleri tanımlayan sıfatlar için güçlü çekim “-e” (die)

🇩🇪 Ich sehe großen Baum.
🇹🇷 Büyük ağacı görüyorum.
🇩🇪 Ich liebe große Stadt.
🇹🇷 Büyük şehri seviyorum.
🇩🇪 Ich brauche großes Haus.
🇹🇷 Büyük ev gerekiyor.
🇩🇪 Ich kaufe große Äpfel.
🇹🇷 Büyük elmaları satın alıyorum.

Fakat unutmayın ki, bu yapı daha çok edebi metinlerde veya şiirlerde kullanılır. Günlük konuşma dilinde pek tercih edilmez.

“Akkusativ”de Zayıf Çekim

Bu çekim, belirli bir artikel (der, die, das) veya başka bir belirleyici (dieser, jener vb.) ile birlikte kullanıldığında uygulanır. Neden mi? Çünkü artikel varsa, sıfat ona uyum sağlar ve onun hükmüne göre çekimlenir. Bundan dolayı da zaten zayıf çekim denilmektedir. Aşağıdaki tabloda, sıfatın önüne geldiği ismin belirli artikeline göre aldığı eklere göre gösterilmiştir. Bu ekler pekala başka bir belirleyici (dieser, jener vb.) ile birlikte kullanıldığında da uygulanır. Ben sadece örnek olsun ve gereksiz uzun olmasın diye artikelleri kullandım.

Yukarıdaki tablolardan da anlaşılacağı üzere ismin -i halindeki sıfatın sahip olduğu çekim ekleri “der” artikeli dışında yalın halindeki çekimle aynıdır.

• Eril isimleri tanımlayan sıfatlar için zayıf çekim “den …-en“
• Dişil isimleri tanımlayan sıfatlar için zayıf çekim “die …-e”
• Nötr isimleri tanımlayan sıfatlar için zayıf çekim “das …-e”
• Çoğul isimleri tanımlayan sıfatlar için zayıf çekim “die …-en”

🇩🇪 Ich habe den leckeren Hamburger gegessen. (der Hamburger)
🇹🇷 Lezzetli hamburgeri yedim.
🇩🇪 Ich habe die leckere Pizza gegessen. (die Pizza)
🇹🇷 Lezzetli pizzayı yedim.
🇩🇪 Ich habe das leckere Ei gegessen. (das Ei)
🇹🇷 Lezzetli yumurtayı yedim.
🇩🇪 Ich habe die leckeren Birnen gegessen. (die Birne, n)
🇹🇷 Lezzetli armutları yedim.

“Akkusativ”de Karışık Çekim

Bu çekimde sıfatımızın önünde bulunan isimde belirsiz artikel (ein, eine, kein, keine) ya da sahiplik zamiri (mein, dein, sein, …) bulunur. İki taraf da birbirine güç yetirememiştir diyebiliriz. Böylesi durumlarda karışık çekim uygulanır.

❗ Belirsiz artikel (ein-eine) çoğul halde kullanımı yoktur.

Yukarıdaki tabloya baktığımızda ismin “-i” halinde belirsiz artikele sahip isimlerin önüne gelen sıfatlar isimlerin cinsiyetine göre sıfatlara şu ekler gelir:

• Eril isimleri tanımlayan sıfatlar için karışık çekim “einen …-en” (den)
• Dişil isimleri tanımlayan sıfatlar için karışık çekim “eine …-e” (die)
• Nötr isimleri tanımlayan sıfatlar için karışık çekim “ein …-es” (das)
• “Keine” ile kullanılan çoğul olumsuz tanımlayan sıfatlar için karışık çekim “keine …-en”

🇩🇪 Thomas hat einen jungen Vater. (der Vater)
🇹🇷 Thomas’ın genç bir babası var.
🇩🇪 John hat eine kleine Katze. (die Katze)
🇹🇷 John’un küçük bir kedisi var.
🇩🇪 Anna hat ein blaues Handy. (das Handy)
🇹🇷 Anna’nın mavi bir cep telefonu var.
🇩🇪 Hier gibt es keine großen Häuser. (das Haus, ..er)
🇹🇷 Burada büyük evler yok.

Eğer isim iyelik sıfatı (mein, dein …) ile kullanılmışsa sıfatımız yine belirsiz artikeller gibi çekimlenir.

🇩🇪 Ich benutze meinen alten Computer nicht. (der Computer)
🇹🇷 Eski bilgisayarımı kullanmıyorum.
🇩🇪 Ich habe deine große Pizza gegessen. (die Pizza)
🇹🇷 Senin büyük pizzanı yedim.
🇩🇪 Ich habe mein neues Handy verloren. (das Handy)
🇹🇷 Yeni telefonumu kaybettim.
🇩🇪 Ich habe Thomas meine alten Schuhe gegeben. (der Schuh, e)
🇹🇷 Eski ayakkabılarımı Thomas’a verdim.

Kısaca sıfatları “Nominativ” ve “Akkusativ”de aldıkları eklere göre şu şekilde özetleyebiliriz:

“Akkusativ”de Sıfat Çekimleri yazısı ilk önce Evde Almanca üzerinde ortaya çıktı.

1. Nominativ (ismin yalın hali): Cümlenin öznesi olarak kullanılan isimler bu halde bulunur. Yani, cümlenin kim veya ne olduğunu belirtir.
2. Akkusativ (belirtme hali / ismin -i hali): Cümlede nesne olarak kullanılan isimler bu halde bulunur. Yani, eylemin hedefini veya nesnesini belirtir.
3. Dativ (yönelme hali / ismin -e hali): Cümlede dolaylı nesne olarak kullanılan isimler bu halde bulunur. Yani, eylemin yöneldiği kişiyi veya şeyi ifade eder.
4. Genitiv (tamlayan hali / ismin -in hali): Genellikle sahipliği veya ilişkileri belirtmek için kullanırız. Bu hali pek sık kullanmasak da, bazı ifadelerde karşımıza çıkar.

Her bir konuya ait detaylı bilgiler ayrı ayrı yazılarda ele alınmıştır.

Almancada İsmin Halleri (Kasus) yazısı ilk önce Evde Almanca üzerinde ortaya çıktı.

Almancada Sıfatlardan İsim Yapma

Sıfatlardan isim yaparken, sıfat tamlamalarının çekimlerine bakarız. Bu isim yapma süreci, sıfatların önüne belirli (der, die, das) veya belirsiz artikellere (ein, eine) göre gerçekleşir. Haliyle Almancadaki sıfat çekimlerini bilmemiz gerekir.

İsimleşen sıfatlar, artık bir isim olduğu için tıpkı isimler gibi büyük harfle başlar. Ancak yerine kullanıldığı ismin artikelini aldıklarından sıfatların isimleşmesinde sabit bir artikel kullanımı yoktur. Hatta aynı sıfatın yerine geldiği ismin artikelini almasından dolayı farklı artikellerde olduğuna şahit olacaksınız. Dediğim gibi, sıfat çekim kuralları isimleşen sıfatlarda da aynen devam eder. Bu isimlerde bilinirlik vardır. Boğmadan anlatmak için tablolar üzerinden göstereceğim. Umarım bu yöntem faydalı olur.

Belirli Artikellerle Sıfatlardan İsim Yapma (Zayıf Çekim)

Belirli artikele sahip bir ismi sıfatla kullanıp sıfat tamlaması yapıyorduk ya. Hah işte! Tamlamadaki sıfatı yalnızlaştırdığımız an isim yapmış oluruz. Bakınız:

Çoğul haline de ayrı bir tabloda göstereyim:

Anna:
🇩🇪 “Ich habe Muffins gebacken. Wie findest du sie?”
🇹🇷 “Muffinler yaptım. Nasıl buldun?”
Thomas
🇩🇪 “Die Großen sind wirklich köstlich.”
🇹🇷 “Büyük olanları çok lezzetli.”

Belirsiz Artikellerle Sıfatlardan İsim Yapma (Karışık Çekim)

Anna:
🇩🇪 “Möchtest du eine probieren?”
🇹🇷 “Bir tane tatmak ister misin?”
Thomas:
🇩🇪 “Natürlich! Ein Süßer würde mir gefallen.”
🇹🇷 “Tabii ki! Tatlı bir tanesi hoşuma giderdi.”

Bu tabloları kullanarak sıfatların isimleşme sürecini detaylı bir şekilde görebilirsiniz. Sıfatlar isimleştiğinde aynı çekim kurallarını takip ederler, ancak isimle birlikte kullanılan hali yerine artık sıfatın kendisi büyük harfle yazılarak bir isim olur.

Almancada Sıfatlardan İsim Yapma (Nominalisierung von Adjektiven) yazısı ilk önce Evde Almanca üzerinde ortaya çıktı.

Almancada fiilleri isim yapmak için aslında hiçbir şey yapmıyoruz desek yerdir. Neden mi? Fiilin mastar halini kullanıyoruz da ondan. Artikel ezberleme derdi de yok çünkü fiiller “das” artikeli alarak isimleşiyor. Hemen bir örnek üzerinden bakalım:

Örneğimiz, “schlafen” (uyumak) fiili olsun. Mastar haline “das” artikelini getirip isimleştiği için baş harfini büyük yazalım: “das Schlafen” (uyuma). Türkçe çevirisi olarak fiilin köküne mastar eki “-mek/-mak” ya da “-me/-ma” ekini getirmeniz yeterli.

İşte bu kadar kolay. Böylece, artık fiilleri sadece “bir şey yapmak” olarak değil, “yapma eylemi” olarak da kullanabileceksiniz. Örneğin, “Das Lernen macht Spaß.” dediğinizde, “Öğrenme eğlencelidir.” demiş oluyorsunuz. Bu tür cümleler günlük dilde karşınıza çıkacaktır.

❗ Fiilden türetilen her ismin artikeli “DAS” olur. Ancak şöyle de sıkıcı bir durum var ki her fiilden de isim türetilememektedir. Bu durumu kullanım aşinalığı kazanarak aşacaksınızdır.

Almancada Fiilleri İsim Yapma (Nominalisierung von Verben) yazısı ilk önce Evde Almanca üzerinde ortaya çıktı.

Almancada İsmin -İn Hali

Bilindiği üzere Türkçede “Fevzi’nin öğretmeni, polisin evi, çocuğun köpeği, doktorun hastası” gibi bir ismin başka bir isme ait olduğunu göstermek için kullanılan tamlamalar olduğu görülmektedir. Almancada böylesi bir anlatımı “Genitiv” ile sağlarız. Aşağıdaki tabloyu inceleyiniz:

Artikellerdeki değişim yukarıdaki tabloda gösterildiği gibidir. Ancak belirtmek isterim ki artikel değişiminin yanı sıra isimler bazı çekim ekleri de almaktadır.

Artikeli der ve das olan isimlerin artikeli des şeklini alır ve ismin sonuna da –s veya –es takısı eklenir. İsim tek heceliyse sona –es takısı, iki veya daha çok heceliyse –s takısı eklenir. Artikeli die olan bir isim, önündeki die artikeli der şekline getirilerek -in haline sokulur. İsmin sonuna ise hiçbir takı eklenmez. Çoğul isimlerin artikeli die olduğundan (tıpkı artikeli die olan isimler gibi) Genitiv formunda der şekline girer ve ismin sonuna hiçbir takı gelmez. Daha iyi anlaşılması adına örnek üzerinden bu durumu inceleyelim:

Peki, bu kadar mı? Hayır! Almancada bazı eril isimler “N-Deklination” olarak adlandırılan “zayıf çekime” maruz kalır. Bu tarz isimler tekil formatlarına, çoğulda aldıkları -(e)n ekini almaktadırlar. Yani zayıf çekimli eril isimler -(e)s yerine çoğulda aldıkları “-(e)n” ekini alır. Örnek olarak “der Soldat, en” kelimesini inceleyelim:

Almancada Özel İsimlerdeki İsmin -İn Hali

Özeli isimlerde pekala “Genitiv” formata sokulabilir. Hani Türkçede “Ahmet’in kalemi” şeklinde özel isme gelen iyelik eki Almancada da bulunmaktadır. Bu ek tıpkı İngilizcedeki gibi özel ismin sonuna eklenen “-s“ ekidir. İngilizceden farklı olarak bu ek kesme işaretiyle ayrılmaz, isme yapışık olarak eklenir. Örneğin:

🇩🇪 Das ist Gills Haus.
🇹🇷 Bu Giil’in evidir.
🇩🇪 Hannas Katze ist so süß.
🇹🇷 Hanna’nın kedisi çok tatlı.

Almancada “Genitiv” Kullanımı

Bir isim tamlamasının Türkçesiyle Almancası arasında iki önemli fark vardır:

1. Türkçe bir tamlamada ilk yerde bulunan isim bunun Almancasında ikinci yerde bulunur. Örneğin, “adamın şapkası” tamlamasının Almancası “der Hut des Mannes” şeklinde olur.

🇩🇪 Das sind die Bilder der Freunde.
🇹🇷 Bunlar arkadaşların resimleridir.
🇩🇪 Das sind die Fenster des Hauses.
🇹🇷 Bunlar evin pencereleridir.
🇩🇪 Das ist der Lehrer der Kinder.
🇹🇷 Bu çocukların öğretmenidir.
🇩🇪 Das Buch des Schülers ist schön.
🇹🇷 Öğrencinin kitabı güzeldir.
🇩🇪 Die Mappe des Kindes ist alt.
🇹🇷 Çocuğun çantası eskidir.

2. Türkçe tamlamada ikinci yerde bulunan ismin sonuna ilgi eki olan “-ı/-i” eklenmesine karşılık Almancası yalın halde bulunur. Örneğin, “Kadının kitabı” derken “kitap” kelimesinin sonuna bir “-ı” ilgi eki eklenmekte, bunun Almancası “das Buch” ise yalın halde kullanılmaktadır.

3. “Genitiv”i oluşturan isimlerin kisi de yan yana bulunur.

🇩🇪 das Buch des Lehrers
🇹🇷 öğretmenin kitabı
🇩🇪 das Buch des Kindes
🇹🇷 çocuğun kitabı
🇩🇪 das Buch der Schülerin
🇹🇷 kız öğrencinin kitabı
🇩🇪 die Bücher der Freunde
🇹🇷 arkadaşların kitapları

4. “Genitiv” haldeki isimlerin arasına sıfat, zarf veya diğer kelimeler girebilir. Bu tür eklemeler, genellikle sahiplik ilişkisini detaylandırmak veya daha fazla bilgi vermek amacıyla kullanılır.

🇩🇪 der Wert des alten, seltenen Buches
🇹🇷 eski, nadir kitabın değeri
🇩🇪 die Notizen des fleißigen Schülers
🇹🇷 çalışkan öğrencinin notları

❗ Tamlayan durumu olan ismin “-in” hali konuşma dilinden ziyade yazı dilinde yaygın kullanılır. Konuşma dilinde tamamen aynı anlamı sağlayan “von + ismin -e hali” kullanılır. Dolayısıyla bu tür anlatımlarda “Genitiv” yerine “von + Dativ” kullanılır.

Almancada İsmin -İn Hali (Genitiv) yazısı ilk önce Evde Almanca üzerinde ortaya çıktı.

Almancada İsmin -E Hali

Türkçede, isimlerin aldığı “-e” veya “-a” ekinden bu hali tanırız. Bu ek yer, zaman ve yönelme bildirdiği için yükleme sorulan “kime” ve “neye” sorularına cevap verir. Benzer şekilde, Almancada “Dativ” ile bir eylemin “kime” veya “neye” yapıldığını belirtebiliriz. Ancak Almanca cümlelerde yükleme sorulan “wem (kime)” sorusu bulunmasına rağmen “neye” sorusu yoktur. Bu duruma birazdan değineceğim. Öncelikle isimlerin artikel çekimlerinin “Nominativ” (ismin yalın hali), “Akkusativ” (ismin -i hali) ve bugünkü konumuz olan “Dativ” (ismin -e hali) çekim tablosunu inceleyelim:

Kuru kuruya çekim tablosunu göstermek yerine tablomuzu bir de örnek kullanarak zenginleştirelim ve aradaki farkı daha iyi görelim:

Almancada, ismin -e halinde bulunan bir nesne “Dativobjekt” olarak adlandırılır. Bu, bir fiilin eylemini alan veya etkileyen nesneyi ifade eder. “Dativobjekt” genellikle bir kişiye, bir yere veya bir şeye yönelik eylemleri ifade eder. Türkçede bu hali “Yönelme hali” olarak adlandırıyoruz. Örneğin:

🇩🇪 Ich gebe dem Mann das Buch.
🇹🇷 (Ben) Adama kitabı veriyorum.

Yeri gelmişken, şunu da belirteyim: Almanca bir cümlede hem “Dativobjekt” (Belirtisiz/Dolaysız Nesne) hem de “Akkusativobjekt” (Belirtili/Dolaylı Nesne) aynı anda bulunabilir. Bu durumda, genellikle “Dativobjekt”, “Akkusativobjekt”ten önce gelir. Yukarıdaki örneğimizi cümlenin öğelerine ayırıp bu durumu inceleyelim.

🇩🇪 Ich gebe dem Mann _{(Dativobjekt)} das Buch _{(Akkusativobjekt)}.
🇹🇷 (Ben) Adama _{(Belirtisiz/Dolaysız Nesne)} kitabı _{(Belirtlili/Dolaylı Nesne)} veriyorum.

Yukarıdaki tablomuzda, Almancada “Dativ” halinde bir nesnenin artikel değişimini göstermiştik. Ancak belirtmek isterim ki, Almancada zayıf çekimli olarak adlandırılan bazı eril isimler çekimlenirken ayrıca bazı çekim ekleri de alırlar. Bu durum can sıkıcı olabilir, ancak pratik bir yol var: Kelimeyi çoğul haliyle birlikte öğrenmek. Zira zayıf çekimli eril isimler, çoğul hale getirildiklerinde dişil isimlere özgü “-(e)n” çoğul eki alırlar. Aslında bu şekilde olan kelime sayısı çok azdır. Bunlara denk geldiğinizde kafanız karışmasın diye bu bilgiyi paylaşmak istedim.

Bu tarz isimler sadece “Dativ”de değil Akkusativ ve Genitiv halde de bu çekim eklerini alırlar. Örneğin, “der Soldat” (asker) kelimesi bu özelliğe sahiptir ama “der Hund” (köpek) kelimesi bu özelliğe sahip değildir. Aşağıdaki tabloyu inceleyince ne demek istediğimi daha iyi anlayacaksınız.

Yukarıdaki tabloda, “Hund” kelimesi kuvvetli çekime sahip olduğu için kelimenin kendisi herhangi bir çekim ekine maruz kalmamaktadır. Ancak “Soldat” zayıf çekimli bir kelime olduğu için çoğul halinde aldığı “-(e)n” ekini tekilde de almaktadır.

“Dativobjekt”i Cümlede Nasıl Tespit Ederim?

Peki, her şey güzel ama cümlede “Dativobjekt”i nasıl tanıyacağım? Yani, ismin -e halinde kullanıldığını nasıl anlayacağım? Almanca bir cümlede ismin -e halini bulmak için yükleme “neye” ve “wem” (kime) sorularını sorarız. Ancak Türkçede nesneler için “neye” sorusunu sorarak bulduğumuz dolaylı tümlecinin Almancada bir karşılığı yoktur. Bu da demektir ki, Almancada “Dativobjekt” ancak kişilerden bahsederken “kime” sorusuna cevap verir. Örneğin:

🇩🇪 Ich gebe dem Mann_{(Dativobjekt)} das Buch_{(Akkusativobjekt)}. (wem?)
🇹🇷 (Ben) Adama_{(Belirtisiz/Dolaysız Nesne)} kitabı_{(Belirtlili/Dolaylı Nesne)} veriyorum. (kime?)

Almanca öğrenmeye yeni başlamışsanız, Türkçesinde ismin “-e” hali kullanılmışsa Almanca karşılığında da Dativobjekt vardır şeklinde bir yaklaşım benimseyebilirsiniz. Ancak bu yaklaşımı çok tavsiye etmiyorum. Bunun yerine, şu noktaları öğrenmenizi öneririm:

1. Almancada bazı fiiller doğası gereği yalnızca ismin “-e” halinde kullanılır. Yani nesne olarak alsa alsa “Dativobjekt” alır. Bu fiilleri öğrenmenizi tavsiye ederim. Verben mit Dativ olarak adlandırılan bu fiillerden yaygın kullanılanları ezberlemeniz faydanıza olacaktır. Örneğin, “helfen” (yardım etmek) fiili Dativobjekt gerektirir:

🇩🇪 Ich helfe dem Mann
🇹🇷 Adama yardım ediyorum.

2. Almancada bazı edatlar yalnızca ismin “-e” halinde kullanılır. Präpositionen mit Dativ (as, von, zu, seit, nach, ab, aus, mit, bei, gegenüber) olarak adlandırılan bu edatları öğrenmenizi tavsiye ederim.

🇩🇪 Ich bin bei dem Arzt.
🇹🇷 Doktorun yanındayım.
🇩🇪 Ich gehe mit meinem Freund ins Kino.
🇹🇷 Arkadaşımla sinemaya gidiyorum.
🇩🇪 Nach der Schule gehe ich nach Hause.
🇹🇷 Okuldan sonra eve gidiyorum.
🇩🇪 Ich gehe zu der Schule.
🇹🇷 Okula gidiyorum.
🇩🇪 Ich wohne seit einem Jahr in diesem Haus.
🇹🇷 Bu evde bir yıldır yaşıyorum.

3. “Dativ”, cinsiyetlerine ve sayılarına bağlı olarak sadece isimlerde değil zamirlerde de gösterilir. Bu çekimler için aşağıdaki tabloyu inceleyiniz:

🇩🇪 Sie zeigen ihm den Weg.
🇹🇷 Ona yolu gösteriyorlar.
🇩🇪 Er bringt mir einen Kaffee.
🇹🇷 Bana bir kahve getiriyor.
🇩🇪 Sie erzählt uns eine Geschichte.
🇹🇷 Bize bir hikaye anlatıyor.
🇩🇪 Ich gebe dir das Buch.
🇹🇷 Kitabı sana vereceğim.

4. Almanca cümlelerde “Dativobjekt”, “Akkusativobjekt”ten önce gelir. Ancak, kelime sırası çeşitli faktörlere bağlı olarak değişebilir. Bakınız:

🇩🇪 Ich gebe dem Kind _{(Dativobjekt)} den Ball _{(Akkusativobjekt)}.
🇹🇷 Çocuğa topu veriyorum.

Ancak bazen vurguya veya belirli bir kelimeyi öne çıkarmak isteğine bağlı olarak sıra değişebilir. Aynı cümleyi vurgu topun üzerinde olacak şekilde aşağıdaki gibi yazabiliriz:

🇩🇪 Den Ball _{(Akkusativobjekt)} gebe ich dem Kind _{(Dativobjekt)}.
🇹🇷 Topu çocuğa veriyorum.

❗ Almancada, “Dativobjekt” ve “Akkusativobjekt” şahıs zamirleriyle kullanıldığında, sıralama için daha katı kurallar geçerlidir. Şahıs zamirleri kullanıldığında, “Akkusativobjekt” “Dativobjekt”ten önce gelir. Örneğin:

🇩🇪 Ich gebe ihn _{(Akkusativobjekt)} ihr _{(Dativobjekt)}.
🇹🇷 Onu ona veriyorum.
🇩🇪 Sie zeigt es _{(Akkusativobjekt)} ihm _{(Dativobjekt)}.
🇹🇷 Onu ona gösteriyor.

Almancada “Dativ” (İsmin “-e” Hali) yazısı ilk önce Evde Almanca üzerinde ortaya çıktı.