A1 Seviye

Almancada Fiiller

Almancada fiiller konusunun detaylı bir anlatımına geçmeden önce fiilin ne olduğunu tarif etmekle başlayalım. Fiil veya bir başka deyişle eylem, yapılan işi, hareketi, oluşu çeşitli ekler alarak şahıs ve zamana bağlı olarak anlatan kelimedir. 

Almancada Fiiller ve Fiil Çeşitleri

Almancada da fiiller, fiil kökü adı verilen die Wurzel veya gövde olarak da adlandırılan der Stamm ile Türkçede mastar eki adını verdiğimiz -mek/-mak ile yapılan benzer görev die Infinitivendung adı verilen ve çoğunlukla -en ve sayıca az bazı fiillerde -n ile sağlanır.

mach-en
wander-n

Fiiller türleri açısından genel olarak üç gruba ayrılır:

  1. Hauptverben (Esas fiiller)
  2. Hilfsverben (Yardımcı fiiller)
  3. Modalverben (Tarz eylemler)

Hauptverben (Esas fiiller)

Bir cümlede anlam yönünden cümledeki esas anlamı bildiren fiillerdir. Hauptverben olanlar Almancada sayıca en fazla olan fiil grubudur.

Hilfsverben (Yardımcı fiiller)

esas fiil olarak aşağıdaki tablodaki anlamlara sahip olan bu fiiller yardımcı fiil görevi de almaktadır.

seinolmak (şu anda)
habensahip olmak
werdenolmak (gelecekte)

Sayıca az olan bu fiil grubu cümle içinde yardımcı fiil olarak kullanıldığında Alman dil bilgisinde oldukça önemli rol oynamaktadır;

seinPerfekt, Plusquamperfekt, Futur II, Passiv
habenPerfekt, Plusquamperfekt, Futur II, Passiv, Zustandpassiv
werdenFutur I, Futur II, Passiv

Ancak yardımcı fiil görevindeyken cümlede esas fiil olarak kullanılmazlar. Haliyle yardımcı fiil olarak kullanıldığında bu fiiller asıl anlamlarından uzaklaşırlar.

Modalverben (Tarz fiiller)

Esas fiiller tarafından bildirilen yargıları istek, olanak, zorunluluk gibi çeşitli tarzlarda belirtirler.

wollenistemek, arzu etmek
mögenistemek, sevmek
müssen-e zorunda olmak
sollen-meli/-malı, icap etmek
können-e bilmek, muktedir olmak
dürrfen-e yapmaya izinli olmak, yapabilmek

Tarz eylemler, bir çeşit yardımcı fiildir. Yani, yardımcı fiil görevindeyken ayrı bir formata sahipken cümlede esas fiil konumunda ise esas fiil görevi görür.

Esas
Fiil
Ich kann Deutsch und Englisch.
Ben Almanca ve İngilizce biliyorum.
Tarz
Fiil
Ich kann Deutsch und Englisch sprechen.
Ben Almanca ve İngilizce konuşabiliyorum.

Almancada Fiiller ve Önekler

Almancada bazı fiillere präfix adı verilen önek gelmektedir. Önekler, önüne geldiği fiilin anlamını etkiler. Almancada bu tarz önekler alan fiiller kendi aralarında üç gruba ayrılır;

  1. Untrennbare Verben (Öneklerden ayrılmayan fiiller)
  2. Trennbare Verben (Öneklerden ayrılan fiiller)
  3. Trennbare&Untrennbare Verben (Öneklerden hem ayrılan hem de ayrılmayan fiiller)

Untrennbare Verben (Öneklerden ayrılmayan fiiller)

Bu tür önekler genellikle kısa olduğu gibi vurgusuz da söylenir. Cümlede tek başına bulunması mümkün değildir ve dolayısıyla önek olarak geldiği fiilden ayrılamaz. Bu önekler Almancada olduğu gibi yabancı dillerden de gelebilmektedir. Aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Almanca ÖneklerYabancı Dillerden Gelme Önekler
be-de-
emp-dis-
ent-in-
er-re-
ge-
miss-
ob-
ver-
zer-

Yukarıdaki önekler eylemden hiçbir koşulda ayrılamazlar. Aşağıdaki tabloda yaygın kullanımda olan bu tarz fiiller listelenmiştir;

bestellen
ısmarlamak
demoralisieren
ahalkını bozmak
disqualifizieren
diskalifiye etmek
empfehlen
tavsiye etmek
entscheiden
karar vermek
gefallen
hoşuna gitmek
inszenieren
sahnelemek
missfallen
hoşuna gitmemek
obwalten
hüküm sürmek
reorganisieren
organize etmek

Trennbare Verben (Öneklerden ayrılan fiiller)

Kısaca ayrılabilen fiiller olarak da bilinen Trennbare Verben, cümlede tek başına da kullanılabilen öneklerden oluşmaktadır.

Bunlar ağırlık olarak edatlar (präposition) olmak üzere isim, sıfat, belirteç, fiil gibi diğer sözcüklerden de oluşabilir.

Trennbare&Untrennbare Verben (hem ayrılan hem de ayrılmayan fiiller)

Bazı fiillerin önüne gelen durch-, um-, unter-, hinter-, über-, vol-, wider-, wieder- gibi önekler ise bazen ayrılır bazen de ayrılmazlar. Bu ekler fiilden ayrıldığı zaman genel olarak fiilin gerçek anlamı, ayrılmadığı zaman ise yan anlamı ortaya çıkar.

Fillerin Üç Hali

Almncada fiiller üç gruba ayrılır;

  1. Schwache / regelmäßige Verben (zayıf / kurallı fiiller)
  2. Starke / unregelmäßige Verben (kuvvetli / kuralsız fiiller)
  3. Gemischte Verben (karışık fiiller)

Fiilleri öğrenirken onların farklı zamanlarda kullanılan üç hali ile öğrenmek gerekir;

mach-enmach-tege-mach-t

Schwache / regelmäßige Verben (zayıf / kurallı fiiller)

Kurallı eylemler belirli bir düzene göre çekimleirler. Fiilin kökünde ses değişikliği olmaz.

Starke / unregelmäßige Verben (kuvvetli / kuralsız fiiller)

Bu tarz fiillerin, özellikle 2. ve 3. Tekil şahıslarında, çekimlenmelerinde belirli bir kural yoktur ve ezberlenmesi gerekir.

Gemischte Verben (karışık fiiller)

Sayıca bir hayli az olan bu tarz fiiller hem kurallı hem de kuralsız fiiller gibi çekimlenirler. Yani hem düzenli fiillerdeki gibi belirli bir düzene göre çekimlenirler hem de fiil kökünde ses değişimi gösterirler. Aslında tam olarak üçüncü bir fiil grubu denmez zira fiil kökünde ses değişimi olması nedeniyle düzensiz fiil yani kuralsız fiil olarak adlandırılırlar.

Nesne Alabilmesine Göre Fiiller

Fiiller; transitiv Verben, yani nesne alabilen (geçişli) ve intransitiv Verben, yani nesne alamayan (geçişsiz) olmak üzere ikiye ayrılır.

  1. Transitiv Verben (geçişli fiiller)
  2. Intransitiv Verben (geçişsiz fiiller)

Transitiv Verben (geçişli fiiller)

Nesnesi olan eylemlere Transitiv Verben (geçişli fiiller) denir. Bu tür fiillerin bulunduğu cümlelerde öznenin yaptığı iş, canlı ya da cansız başka bir şeyi etkilemektedir. Haliyle fiilin etkilediği bu nesne Akkusativobjekt olarak adlandırılmakta olup muhakkak ismin -i halinde bir nesne alır.

Nesneyi belirlemek için cümledeki fiile, kişi için wen (kimi), nesne için was (neyi) sorusu sorulur. Bu sorulara cevap veren öge nesneyi, yani Akkusativobjekt‘i gösterir.

Intransitiv Verben (geçişsiz fiiller)

Kısaca nesnesi Akkusativobjek olmayan fiillere, intransitiv Verben (geçişsiz fiiller) denir. Başka bir ifadeyle öznenin yaptığı iş başka bir şeyi etkilememektedir ve fiilin etkilediği bir nesne yoktur. Haliyle bu tür fiillere sorulan wen ya da was sorularına bir cevap alınmaz.

Reflexive Verben (Dönüşlü Fiiller)

Böylesi fiillerde öznenin yaptığı işten yine öznenin kendisi etkilenmektedir. Dönüşlü fiillerde özne genellikle canlı varlıklardır. Almancada bu tarz fiiller belli olması adına sich dönüşlü zamiri (Reflexivpronomen) ile beraber kullanılır.

Almancada sich ile kullanılan fiiller ya dönüşlü (reflexiv) ya da işteş (reziprok) eylemlerdir.

İşteş fiiller, bir işin birden fazla kişi tarafından karşılıklı veya toplu olarak yapıldığını gösterir.

Türkçede çok az bulunması nedeniyle bu fiiller anlaşılması biraz güç olmaktadır. Bu fiillerin Türkçe eş değerleri fiil mastar ekinden gelen aşağıdaki eklerle ifade edilmektedir;

(-n/-ın, -in, un, -ün), (-l/-ıl,-il,-ul,-ül) ve (-ş/-ış,-iş,-uş,-üş)

Örnek;

boşa-n-mak,
sev-in-mek,
soy-un-mak,
gör-ün-mek,
diz-il-mek,
çek-il-mek,
büz-ül-mek,
dur-ul-mak,
tanı-ş-mak,
çarp-ış-mak,
kaç-ış-mak,
ol-uş-mak,
uç-uş-mak,
dön-üş-mek,
öp-üş-mek,
gül-üş-mek

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu